Niepłodność męska – Diagnostyka mężczyzny

Podstawowych informacji na temat płodności mężczyzny dostarcza badanie ogólne nasienia. Polega ono na analizie próbki spermy pod kątem kluczowych parametrów takich jak liczba i jakość plemników, upłynnienie i objętość ejakulatu oraz wielu innych.

Najnowsze badania nasienia umożliwiają określenie potencjału prokreacyjnego mężczyzny i dokładne zdiagnozowanie podłoża jego ewentualnych problemów z płodnością.

Dzięki uzyskanym wynikom możliwe jest:

  • dokonanie oceny liczby i jakości plemników mężczyzny
  • określenie szans Pacjenta na posiadanie potomstwa w drodze naturalnego poczęcia
  • zdiagnozowanie przyczyny problemów z poczęciem dziecka
  • w przypadku nieprawidłowości nasienia, określenie najskuteczniejszej ścieżki postępowania medycznego

PRZED PIERWSZĄ WIZYTĄ U LEKARZA WYKONAJ BADANIE OGÓLNE NASIENIA

Badanie ogólne nasienia pozwala na określenie podstawowych jego parametrów (liczby, jakości i ruchliwości plemników, objętości ejakulatu itp.) i wykluczenie ewentualnych nieprawidłowości w tym zakresie.

Przed badaniem należy zachować abstynencję seksualną przez okres od 2 do 7 dni. Materiał pobierany jest w drodze masturbacji. Może zostać oddany w Klinice w specjalnym intymnym pomieszczeniu po uprzednim zarezerwowaniu terminu lub dostarczony do placówki INVICTA w ciągu 45 min od pobrania. Przekazywany jest do analizy w jałowym pojemniku (takim, jak na mocz).

Przed badaniem należy zachować abstynencję seksualną przez okres od 2 do 7 dni.

Ogólne badanie nasienia metodą komputerową

Ogólne Badanie Nasienia CASA (ang. CASA, Computer Assited Sperm Analyses) to badanie umożliwiające uzyskanie obiektywnych danych dotyczących ruchliwości plemników. Obraz mikroskopowy jest przetwarzany komputerowo i szczegółowo poddawany analizie. Kolejno uzyskiwane obrazy rejestrują położenie główki plemnika i wykreślają przebytą przez niego drogę. Pozwala to na dokładną ocenę parametrów ruchu plemnika: średniej prędkości przeciętnego toru, średniej prędkości ruchu postępowego, średniej amplitudy bocznych ochyleń główki, protoliniowości i wielu innych, za pomocą których dokonuje się podziału plemników na subpopulacje o różnym tempie ruchu i szybkości progresji. CASA zapewnia obiektywność wyników oraz standaryzację procedury jak i uzyskanych parametrów, umożliwiając porównywalność diagnostyczną pomiędzy laboratoriami.

Badanie nasienia jest podstawowym markerem płodności, którego celem jest ustalenie przyczyn niemożności posiadania potomstwa. Najnowsze badania nasienia umożliwiają określenie potencjału prokreacyjnego mężczyzny i dokładne zdiagnozowanie podłoża jego ewentualnych problemów z płodnością. Nieprawidłowości dotyczą liczby, ruchliwości, budowy, funkcji plemników oraz innych zaburzeń czy anomalii.

Warto wiedzieć

Wartości referencyjne nasienia wg WHO
W roku 2010 r. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zmieniła wartości referencyjne poszczególnych parametrów badania nasienia. Przedstawia to poniższa tabela.

Parametr WHO do 2010 r. WHO od 2010 r.
Abstynencja 2-7 dni 2-7 dni
Upłynnienie 30-60 min. 30-60 min.
Objętość 2 ml 1,5 ml
Liczba plemników w ejakulacie 40 mln 39 mln
Liczba plemników w 1ml 20 mln 15 mln
Ruchliwość 50% 40%
Ruch progresywny (A+B) 50% 32%
Żywotność 75% 58%
Morfologia 30% 4%


POSZERZONA DIAGNOSTYKA

Jeśli badanie ogólne nasienia wykaże nieprawidłowości lub lekarz po przeprowadzeniu szczegółowego wywiadu z Pacjentem dostrzeże taką potrzebę, konieczne może być wykonanie dodatkowych badań.

Laboratoria Medyczne INVICTA jako pierwsze w Polsce wprowadziły nowoczesne testy pozwalające na kompleksową i zaawansowaną naukowo diagnostykę nasienia. Poza standardowymi procedurami badawczymi w ofercie INVICTA znajdziecie Państwo między innymi:

  • badanie fragmentacji DNA plemników,
  • morfologii plemników pod dużym powiększeniem (MSOME),
  • test hypoosmotyczny HOS,
  • rozszerzone badanie SOME+HOS
  • test wiązania plemników z hialuronianem
  • separację diagnostyczną plemników oraz
  • diagnostyczną biopsję jądra.
Badanie Fragmentacji DNA Plemnika pozwala na szczegółowe zbadanie jakości materiału genetycznego jako prognostycznego parametru skuteczności zapłodnienia, rozwoju ciąży i urodzenia zdrowego dziecka. Standardowa ocena nasienia nie zawsze dostarcza wszystkich koniecznych informacji umożliwiających określenie płodności pacjenta.

Zarodki uzyskane wskutek zapłodnienia komórki jajowej plemnikiem z nieprawidłowym (wysokim) stopniem fragmentacji DNA mają słabe rokowania już na etapie rozwoju w stadium blastocysty (5-dniowy zarodek). Podane do macicy znacznie gorzej się przyjmują, a uzyskane dzięki nim ciąże częściej mogą kończyć się poronieniami, nieprawidłowościami i zwiększoną podatnością potomstwa na zachorowalność na nowotwory.

Podwyższony poziom fragmentacji DNA plemnikowego związany jest m.in. z infekcjami, gorączką, podwyższeniem temperatury w okolicach jąder, paleniem papierosów, nieodpowiednią dietą, używkami, ekspozycją na zanieczyszczenia środowiskowe, jak również z zaawansowanym wiekiem. Leczenie, a dokładniej zminimalizowanie poziomu fragmentacji zależy od czynnika sprawczego. Jeśli przyczyną uszkodzeń w chromatynie był stres oksydacyjny, zmiana stylu życia oraz zbilansowana dieta mogą przyczynić się do obniżenia stopnia uszkodzenia DNA. Stosowanie antybiotykoterapii w przypadku stanów infekcyjnych również powinno poskutkować obniżeniem poziomu fragmentacji. Zweryfikowanie trafności podjętych czynności należy sprawdzić oceniając jakość materiału genetycznego powtórnie, w odstępie 2-3 miesięcy od pierwszej analizy.

Rozszerzone Badanie Nasienia MSOME (ang. Motile Sperm Organelle Morphology Examination) to badanie morfologii plemników pod dużym powiększeniem. Diagnostyka metodą MSOME pozwala na uwzględnienie struktur wewnątrzkomórkowych plemników, między innymi obecności wakuoli oraz ich wielkości. Istnieje związek pomiędzy obecnością wakuoli, a uszkodzeniem chromatyny jądrowej plemnika. Duże wakuole mogą sugerować nieprawidłowości w nasieniu (m. in. aberracje chromosomalne) lub uszkodzenie DNA.

Badanie wykonywane jest m. in. w celu kwalifikacji pacjenta do procedury wspomaganego rozrodu IMSI-MSOME.

Test Hypoosmotyczny HOS (ang. Hypo-osmotic Swelling Test) to rozszerzone badanie nasienia, które pozwala na ocenę żywotności plemników, a także na analizę prawidłowości budowy ich błony komórkowej. W żywych plemnikach, w środowisku hypoosmotycznym woda przechodzi przez półprzepuszczalną błonę komórkową plemnika do jego wnętrza powodując zwijanie się witki. Reakcja ta jest możliwa tylko przy zdrowym nasieniu, gdzie plemniki posiadają integralną błonę komórkową.

Badanie wykonywane jest w celu identyfikacji plemników żywych.

Rozszerzone Badanie Nasienia SOME+HOS wykonywane jest pod bardzo dużym powiększeniem. Polega na ocenie morfologii główki plemnika i jej struktur wewnętrznych, a także na ocenie reakcji witki w środowisku hypoosmotycznym.

Rozszerzone badanie nasienia SOME+HOS wykonywane jest m.in. w celu kwalifikacji pacjenta do procedur wspomaganego rozrodu.

Badaniem umożliwiającym ocenę jakości plemników oraz stopnia ich dojrzałości jest test ich wiązania z kwasem hialuronowych (hialuronianem). Substancja ta w znacznej ilości występuje w otoczeniu komórki jajowej, zdolność plemników do wiązania z hialuronianem jest więc istotna z perspektywy zapłodnienia. Pojawia się ona na zaawansowanym etapie rozwoju plemników, na podstawie badania można zatem wnioskować o prawidłowej lub nieprawidłowej funkcji i stopniu dojrzałości plemników. Analizy wykazują także związek zdolności do wiązania z hialuronianem z morfologią i jakością materiału genetycznego plemników.

Test możliwy jest do wykonania w przypadku obecności w nasieniu plemników ruchomych, przy odpowiedniej ich liczbie. Jest on wskazany w przypadku podejrzenia niepłodności idiopatycznej oraz jeśli istnieje potrzeba poszerzenia diagnostyki przed dalszymi działaniami medycznymi.

Plemniki wykorzystywane w metodach zapłodnienia pozaustrojowego wymagają odpowiedniego przygotowania. Za pomocą technik izolacji plemników z nasienia następuje: oddzielenie plemników od plazmy nasienia, usunięcie substancji hamujących zdolność do zapłodnienia, zapoczątkowanie procesów ułatwiających zapłodnienie komórki jajowej, selekcja plemników o prawidłowej morfologii i ruchliwości, usunięcie bakterii, wirusów, selekcję plemników z męskim i żeńskim chromosomem.

W izolacji plemników wykorzystuje się techniki takie jak:

  • płukanie nasienia
  • separacja plemników na nieciągłym gradiencie podłoża
  • migracja wstępująca – ang. swim up.

Najczęściej wykorzystywaną metodą jest separacja plemników wykorzystująca proces wirowania na nieciągłym gradiencie Percollu (ang. Density Gradient Centrifugation), która pozwala na uzyskanie jednolitej populacji prawidłowych plemników, oddzielenie plemników od pozostałych elementów morfotycznych nasienia oraz niewielkie ryzyko utraty nielicznych plemników przy niewielkiej ich liczbie w ejakulacie.

Selekcja plemników przed zabiegiem docytoplazmatycznego podania plemnika do komórki jajowej pozwala uzyskać wyższy odsetek ciąż oraz zredukować liczbę porodów występujących przy zastosowaniu technik zapłodnienia pozaustrojowego. Badanie przeprowadza się przy użyciu hialuronianu będącego składnikiem podłóż hodowlanych i szalek selekcyjnych. Hialuronian to polisacharyd występujący naturalnie w przestrzeni otaczającej komórkę jajową. W czasie fizjologicznego zapłodnienia na powierzchni główki plemnika wykształcają się miejsca zdolne do wiązania hialuronianu, które są niezbędne w procesie wiązania się główki plemnika do komórki jajowej. Plemnik pozbawiony miejsc wiązania kwasu hialuronowego jest niezdolny do zapłodnienia oocytu. Zjawisko to zostało wykorzystane do oceny plemników również w technikach rozrodu wspomaganego. Diagnostyczny test z hialuronianem przeprowadzany w warunkach in vitro pozwala na wyselekcjonowanie dojrzałych, żywotnych plemników z niższym odsetkiem uszkodzeń DNA i normalną częstością występowania genetycznych zaburzeń. Efektem selekcji z hialuronianem jest uzyskanie plemników, które w fizjologicznych warunkach z sukcesem uczestniczą w procesie zapłodnienia.

Diagnostyczna Biopsja Jądra to procedura polegająca na pobraniu wycinka tkanki celem weryfikacji histopatologicznej. Badanie wykonuje się drogą przeskórnej punkcji cienkoigłowej na zasadzie aspiracji lub w drodze otwartego postępowania chirurgicznego. Zabieg biopsji wykonuje się w znieczuleniu ogólnym lub miejscowym. Pobrany materiał oceniany jest pod kątem obecności lub braku komórek plemnikotwórczych i plemników.

Wyizolowane plemniki wykorzystuje się w procesie zapłodnienia przy zastosowaniu procedury mikroiniekcji plemnika do komórki jajowej. Biopsję jądra wykonuje się najczęściej w przypadku stwierdzenia azoospermii (braku plemników w nasieniu) celem diagnostyki różnicowej azoospermii z niedrożności i azoospermii bez niedrożności przewodów wyprowadzających nasienie.

Od 7 tygodnia ciąży komórki Sertoliego jąder płodu produkują hormon antymüllerowski (ang. Anti-Müllerian hormone, AMH), którego obecność powoduje zahamowanie rozwoju przewodów przyśródnerczowych Müllera, zapobiegając tym samym rozwojowi żeńskich narządów płciowych. Zanik przewodów Müllera zapewnia rozwój męskich narządów płciowych: najądrzy, nasieniowodów, pęcherzyków nasiennych, a produkowany przez komórki Leydiga jąder testosteron podtrzymuje dalszy ich rozwój i dojrzewanie.

AMH występuje w surowicy w każdym okresie życia u chłopców i mężczyzn – od niemowlęctwa do wieku dorosłego. W przeciwieństwie do płci żeńskiej, gdzie AMH wykrywa się dopiero po okresie pokwitania. Od momentu osiągnięcia dojrzałości płciowej u mężczyzn AMH występuje w niskim stężeniu w surowicy ze względu na hamowanie przez testosteron. Dodatkowo sekrecja AMH regulowana jest nie tylko przez testosteron , ale również przez komórki germinalne oraz FSH. Poziom AMH w surowicy jest markerem aktywności komórek Sertoliego u chłopców. Jego spadek w surowicy po okresie dojrzewania płciowego może być interpretowany jako wczesny objaw miejscowej aktywności testosteronu i aktywacji w jądrach procesu spermatogenezy. Po osiągnięciu dojrzałości płciowej u mężczyzn AMH obecny jest głównie w nasieniu i uważany za marker dojrzałości funkcjonalnej komórek Sertoliego oraz rozwoju procesu spermatogenezy. U mężczyzn z hipogonadyzmem hipogonadotropowym brak wydzielania gonadotropin prowadzi do niedorozwoju jąder – poziomy AMH są wysokie ze względu na brak hamowania przez niskie stężenie gonadotropin i testosteronu. W przypadku mężczyzn z hipogonadyzmem hipogonadotropowym egzogenna podaż gonadotropin indukuje rozwój jąder, dojrzewanie płciowe oraz spermatogenezę, hamując tym samym wysokie stężenia AMH.