FSH - badanie, norma, wpływ na płodność Jednym z kluczowych hormonów dla prawidłowego funkcjonowania układu rozrodczego zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn jest hormon folikulotropowy, w skrócie FSH. Ten wytwarzany w przednim płacie przysadki mózgowej związek, jest niezbędny dla prawidłowego przebiegu procesu dojrzewania pęcherzyków jajnikowych u kobiet i wzrostu cewek nasiennych u mężczyzn. Czym jednak dokładnie jest FSH? Jak przebiega badanie poziomu tego hormonu we krwi? Jakie są normy FSH? Jakie znaczenie dla płodności człowieka wykazuje folikulotropina?

FSH – co to jest?

Hormon folikulotropowy (FSH, folikulotropina) to glikoproteina, którą buduje ponad 200 aminokwasów podzielonych na dwie podjednostki. FSH wydzielany jest przez przedni płat przysadki mózgowej w odpowiedzi na sygnały wysyłane przez gonadoliberynę (GnRH). Wbrew powszechnej opinii nie jest to związek charakterystyczny jedynie dla żeńskiego układu hormonalnego, gdyż jego stężenie można oznaczać także we krwi pacjentów płci męskiej. Zasada wydzielania folikulotropiny opiera się na mechanizmie sprzężenia zwrotnego stymulowanego przez estradiol.

Wartość poziomu FSH w organizmie uzależniona jest przede wszystkim od wieku pacjenta, a w przypadku kobiet, także od fazy cyklu miesięcznego. Maksimum wydzielania FSH przypada na fazę folikularną, w której dochodzi do zespolenia estrogenów oraz produkcji progesteronu wraz z rozwojem pęcherzyków jajnikowych pierwotnych. Metabolizowanie folikulotropiny opiera się na procesach fizjologicznych, a związek wydalany jest z organizmu wraz z moczem.

Za co odpowiada FSH i jaki ma wpływ na płodność?

Choć hormon folikulotropowy wydzielany jest zarówno w organizmie kobiety, jak i mężczyzny, to z oczywistych powodów pełni on w obu przypadkach inne funkcje. U pacjentów płci męskiej FSH stymuluje wzrost cewek nasiennych poprzez pobudzanie nabłonka plemnikotwórczego. W związku z powyższym, folikulotropina u mężczyzn wzmaga produkcję plemników, a także oddziałuje na sekrecję białka wiążącego androgeny. Dodatkowo FSH ma duży udział w pracy testosteronu. Wszystkie te funkcje hormonu folikulotropowego w organizmie mężczyzny sprawiają, że związek ten w znacznym stopniu wpływa na męską płodność. Ilość i jakość nasienia, a także prawidłowa podaż męskich hormonów płciowych, stanowią jedne z kluczowych aspektów w leczeniu niepłodności męskiej.

W kobiecej gospodarce hormonalnej FSH odpowiada przede wszystkim za pobudzanie dojrzewania pęcherzyków jajnikowych i w konsekwencji za produkcję estrogenów oraz progesteronu. Kolejną, niezwykle ważną funkcją folikulotropiny w kobiecym organizmie jest udział tego hormonu w przekształcaniu androgenów do estrogenów. Dochodzi do tego wskutek zwiększania aktywności enzymu aromatazy. FSH odpowiada także za zmiany powstające w błonie śluzowej macicy, które są charakterystyczne dla folikularnej fazy cyklu. Żeński hormon folikulotropowy ma strategiczne znaczenie w kobiecej płodności, gdyż w przypadku wystąpienia zaburzeń w poziomach FSH i LH, może dojść do zatrzymania owulacji, a tym samym uniemożliwienia wystąpienia spontanicznej ciąży.

Badanie poziomu FSH – jakie wskazania i przebieg?

Oznaczenie poziomu folikulotropiny w kobiecym organizmie warto wykonać przede wszystkim w przypadku wystąpienia zaburzeń w cyklu miesięcznym, np. nieregularnych bądź zbyt długich cykli. Kolejnym wskazaniem do wykonania badania poziomu FSH, są oczywiście problemy z zajściem w ciążę, a w konsekwencji diagnostyka niepłodności. Częstą sytuacją, w której lekarz prowadzący zleca oznaczenie FSH w połączeniu z LH, jest podejrzenie występowania u pacjentki zespołu policystycznych jajników (PCOS). To jedna z przyczyn niepłodności, polegająca na zatrzymaniu się prawidłowej owulacji. Warto również wiedzieć, że badanie poziomu FSH pozwala pośrednio oszacować rezerwę jajnikową, a więc pulę tych pęcherzyków jajnikowych, które będą w stanie przekształcić się w komórki jajowe. Badanie folikulotropiny pod tym kątem wykonuje się w połączeniu z oznaczeniem poziomu LH, a także estradiolu.

Zważywszy na to, że folikulotropina ma wpływ na prawidłowe funkcjonowanie układu rozrodczego także u mężczyzn, również w ich przypadku często zlecane jest badanie poziomu tego hormonu we krwi. Oczywiście, do takiej analizy dochodzi najczęściej w przypadku wystąpienia podejrzenia męskiej niepłodności. Wówczas badanie wykonuje się także pod kątem oznaczenia poziomu testosteronu, co pozwala ocenić rozwój plemników.

Jak przebiega badanie FSH? W zależności od zaleceń lekarza prowadzącego, może być ono wykonane na podstawie próbki z krwi z porannego lub całodziennego moczu. Co ciekawe, przed pobraniem surowicy celem oznaczenia w niej poziomu FSH, nie jest konieczne bycie na czczo. U kobiet test z krwi wykonuje się najczęściej pomiędzy 2. a 5. dniem cyklu miesięcznego. Uwzględnienie fazy cyklu jest bowiem konieczne do otrzymania miarodajnych wyników, które laboratorium powinno przygotować już na drugi dzień po pobraniu próbek.

FSH – normy prawidłowego poziomu hormonu we krwi

Jeszcze zanim wyniki badania trafią do interpretacji specjalisty, warto zorientować się w obszarze norm, jakie w prawidłowym obrazie powinno przyjąć stężenie FSH. Trzeba pamiętać, że na poziom folikulotropiny we krwi (bądź w moczu) mają wpływ takie zmienne, jak wiek badanego, jego płeć oraz faza cyklu miesięcznego, w którym wykonano badanie. Co ważne, poziom hormonu folikulotropowego u mężczyzn i dzieci utrzymuje się na względnie tym samym poziomie. Wyjątek stanowią tutaj pierwsze dni po narodzinach oraz okres adolescencji, w którym notuje się wahania FSH u młodych mężczyzn. W przypadku kobiet, poziom folikulotropiny uzależniony jest nie tylko od wieku, ale także fazy cyklu, choć zmiany te powinny się w pewnym momencie życia ustabilizować i mieć charakter regularny. Jakie zatem normy hormonu folikulotropowego przyjmuje się w zależności od wieku, płci oraz fazy cyklu?

Norma FSH u dzieci i młodzieży:

  • od 1. do 5. roku życia – <0,4 IU/I,
  • dziewczęta przed pierwszą miesiączką – 1-12 IU/I,
  • dojrzewający chłopcy – 1-9,2 IU/I.

Norma FSH u dorosłych mężczyzn:

  • stały poziom o wartości od 1,4 – 12 IU/I.

Norma FSH u dorosłych kobiet:

  • I faza cyklu (menstruacja) – 3-12 IU/I,
  • II faza cyklu (faza folikularna) – <12 IU/I,
  • III faza cyklu (faza owulacyjna) – 20-90 IU/I,
  • IV faza cyklu (faza lutealna) – <10 IU/I,
  • okres ciąży – <0,3 IU/I,
  • menopauza – 40-250 IU/I.

Jak interpretować wyniki badania FSH?

Interpretacja wyników badania poziomu FSH zawsze należy do lekarza prowadzącego. Zdarza się jednak, że w sytuacji, w której otrzymane wartości mogą wskazywać na obecność stanu chorobowego bądź innych zaburzeń, konieczne będzie przeprowadzenie wielospecjalistycznej konsultacji. Usystematyzowanie interpretacji wyników badania poziomu folikulotropiny, zazwyczaj opiera się na wskazaniu możliwych przyczyn zaniżonych bądź zawyżonych otrzymanych wartości.

Poziom hormonu folikulotropowego znajdujący się poniżej ustalonych dla określonego wieku, płci czy fazy cyklu norm, może wskazywać na:

  • niewydolność przysadki lub/i podwzgórza, co prowadzi do wtórnej niewydolności jajników,
  • guza lub torbiel przysadki, bądź inne zmiany nowotworowe w tej strukturze mózgowej,
  • przyjmowanie farmakoterapii wpływającej na poziom FSH (np. pigułki antykoncepcyjne).

Podwyższone stężenie folikulotropiny zazwyczaj potwierdza, że zmiany zachodzące w organizmie mogą wpływać na płodność pacjentki lub pacjenta. Wysoki poziom FSH obserwuje się na przykład u kobiet wchodzących w pierwszy etap menopauzy. Pozostałe okoliczności, których sygnałem może być wysokie stężenie folikulotropiny to:

  • osłabienie czynności hormonalnej gonad,
  • obniżona rezerwa jajnikowa,
  • choroby jajników,
  • zespół policystycznych jajników (PCOS),
  • zaburzenia chromosomalne (np. zespół Turnera),
  • hipogonadyzm (zespół Klinefeltera),
  • choroby lub uszkodzenia jąder,
  • zaburzenia procesu dojrzewania.

Choć badanie poziomu FSH często zleca się w przypadku podejrzenia niepłodności, trzeba pamiętać, że stanowi ono jedynie składową zestawu badań, analiz i konsultacji w tym obszarze. Jak wskazują powyższe opcje interpretacyjne, zbyt wysoki lub zbyt niski poziom folikulotropiny w organizmie może wskazywać na szereg innych chorób lub nieprawidłowości, często niemających nic wspólnego z zaburzeniami płodności. W związku z powyższym, niezwykle istotne jest powierzenie procesu diagnostycznego lekarzowi ginekologii, urologii, bądź endokrynologii i powstrzymanie się od wysnuwania wniosków jedynie na podstawie wartości uzyskanych w badaniu poziomu FSH.

 

Czy ten artykuł jest przydatny? 1 0

← Powrót
← Powrót do strony głównej