Inseminacja domaciczna

Strona główna/Inseminacja domaciczna

Szósty odcinek z cyklu eksperckiego pt.: „Inseminacja domaciczna” przedstawia technikę wspomaganego rozrodu ART, jaką jest inseminacja domaciczna. Prawidłowe zakwalifikowanie pary do programu inseminacji domacicznej ma duże znaczenie, gdyż daje większe szanse na powodzenie zabiegu oraz pozwala uniknąć rozczarowań, które mają ogromny wpływ na dalsze leczenie, ale też niepotrzebnych kosztów.

Serdecznie zapraszamy do lektury.

Leczenie niepłodności za pomocą inseminacji domacicznej

Inseminacja domaciczna IUI (ang. Intra Uterine Insemination) należy do technik wspomaganego rozrodu ART (ang.Assisted Reproductive Technology). Jest to prosta i stosunkowo tania metoda, o znacznie mniejszej inwazyjności w porównaniu z procedurami, takimi jak IVF-ET, ICSI. Leczenie niepłodności za pomocą sztucznej inseminacji znane jest od około 200 lat. Zastosowane zostało po raz pierwszy przez szkockiego chirurga, Johna Huntera, który podał nasienie pacjenta ze spodziectwem do pochwy partnerki. Jednak uwagę zwrócono na inseminację dopiero w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat.

Poza IUI, w zależności od miejsca podania nasienia, wyróżnić możemy:

  • inseminację naszyjkową; ICI (ang. Intracervical Insemination)
  • inseminację dojajowodową ( Fallopian Sperm Perfusion).

Zabiegi te są jednak wykonywane zdecydowanie rzadziej niż inseminacja domaciczna.

Ponadto inseminację dzielimy na: inseminację z użyciem nasienia partnera (IUI) oraz dawcy (AID – ang. Artifical Donor Insemination).

Sama technika zabiegu, jak wcześniej wspomniano, nie jest skomplikowana, polega na wprowadzeniu za pomocą elastycznego cewnika bezpośrednio do jamy macicy odpowiednio przygotowanego nasienia, omijając dwie istotne bariery – kwaśny odczyn pochwy oraz śluz szyjkowy – negatywnie wpływające zarówno na ruch, jak i liczbę plemników.

Zabieg przeprowadzany jest po uprzedniej farmakologicznej stymulacji owulacji (w cyklu indukowanym) lub – rzadko – w cyklu naturalnym.

Skuteczność

Biorąc pod uwagę liczne czynniki wpływające na wynik zabiegu, skuteczność jednego zabiegu z użyciem nasienia partnera szacuje się na 3-10% (1). Nie wykazano, aby dwa zabiegi, przeprowadzone w czasie jednego cyklu, wpływały istotnie na ten wynik.

Wskazania:

1. Czynnik męski:

– Brak upłynnienia nasienia
– Obniżone parametry nasienia (10-20mln/ml, 30-50% ruchu a + b)
– Zaburzenia ejakulacji (ejakulacja wsteczna)
– Spodziectwo
– Zaburzenia seksualne

2. Czynnik żeński:

– Czynnik szyjkowy
– Przeciwciała przeciwplemnikowe
Endometrioza I/II stopnia

3. Niepłodność idiopatyczna.

Nieprawidłowości w badaniu nasienia

Wśród przyczyn niepłodności, leżących po stronie partnera, najczęściej spotykamy nieprawidłowe parametry nasienia. Zarówno obniżona koncentracja plemników, jak i zaburzenia dotyczące ich ruchliwości i morfologii, stanowić mogą wskazanie do inseminacji domacicznej. W przypadku zbyt małej objętości ejakulatu, rozwiązaniem może być dwukrotne oddanie nasienia przed inseminacją, w odstępie kilku godzin.

Warto wspomnieć, iż próby podawania gonadotropin, antyestrogenów oraz androgenów w przypadkach idiopatycznej oligozoospermii, astenozoospermii oraz teratozoospermii nie wykazały pozytywnego wpływu na parametry nasienia, tak więc IUI jest często najodpowiedniejszym postępowaniem w tych sytuacjach (4).

Zaburzenia ejakulacji

Ejakulacja wsteczna, problem obecny w przebiegu pierwotnych schorzeń neurologicznych, jak i neuropatii cukrzycowej oraz zaburzenia ejakulacji o podłożu psychologicznym stanowią przyczynę niepłodności, w leczeniu której inseminacja jest metodą z wyboru.

W opisanych sytuacjach nasienie należy pozyskać drogą punkcji jądra/najądrza bądź – w przypadku ejakulacji wstecznej – wyizolować z moczu. Metody takie jak wibrostymulacja prącia lub przezodbytnicza elektrostymulacja wykorzystuje się w celu uzyskania nasienia do IUI w przypadkach uszkodzenia rdzenia kręgowego.

Czynnik szyjkowy

Śluz szyjkowy pełni kilka funkcji, sprzyjających koncepcji, m.in. oddziela od ejakulatu tzw. płyn nasienny, izoluje prawidłowe pod względem ruchliwości i morfologii plemniki, a także wpływa korzystnie na czas ich przeżycia. Obecność czynnika szyjkowego potwierdza nieprawidłowy wynik testu po stosunku – PCT (ang. Post Coital Test, test Simsa – Huhnera), oceniający m.in. charakter śluzu szyjkowego, liczbę, ruchliwość oraz żywotność obecnych w nim plemników. Wieloletnie próby farmakoterapii, obejmującej podawanie estrogenów, leków mukolitycznych przed stosunkiem oraz irygacji dwuwęglanem sodu, nie przyniosły zadowalających wyników w walce z szyjkowym czynnikiem niepłodności, nadal więc inseminacja wewnątrzmaciczna w połączeniu z indukcją owulacji pozostaje metodą z wyboru w tym przypadku.

Endometrioza

Powodzenie inseminacji domacicznej ściśle wiąże się ze stopniem zaawansowania endometriozy, jak i z obecnością dodatkowych czynników wpływających na płodność pary.

Jak wynika z badań, wskaźnik ciąż u kobiet z endometriozą był znacznie obniżony (6,5%) w porównaniu z niepłodnością niewiadomego pochodzenia (15,3%)(7). Przeprowadzone badania donoszą ponadto, iż endometrioza o niewielkim stopniu zaawansowania wiąże się z porównywalną płodnością cyklu, jak w przypadku kobiet nie chorujących; odpowiednio odsetek ciąż wynosił: 22,7%, 25,7%. Natomiast u kobiet z zaawansowaną endometriozą wskaźnik ten był znacznie obniżony (5,6%) (9). Indukcja owulacji znacznie poprawia wyniki inseminacji domacicznej u kobiet z endometriozą, natomiast szansa na uzyskanie ciąży w wyniku zabiegu przeprowadzonego w cyklu spontanicznym jest znikoma (około 2%) (9).

Zaburzenia owulacji

Czynnik jajnikowy w postaci zaburzeń owulacji, zarówno oligoowulacji, jak i jej braku, stanowi prawie 15% przyczyn niepłodności. Jedną z częstszych przyczyn przewlekłego braku jajeczkowania jest PCOS (ang. Polycystic Ovarian Syndrome), w którym wskaźnik powodzenia inseminacji domacicznej w cyklu stymulowanym osiągnął około 20% na cykl.

W zależności od stosowanych preparatów wyniki są następujące: podczas przyjmowania klomifenu lub letrozolu wskaźnik wyniósł 15-20% na cykl, natomiast odsetek ciąż uzyskany po leczeniu gonadotropinami równy był 20-25%, przy czym ryzyko w postaci ciąży wielopłodowej było również większe w tej grupie (8).

Czynniki rokownicze

Na wynik węwnątrzmacicznej inseminacji nasieniem niepłodnego partnera wpływa istotnie stopień nieprawidłowości seminogramu. Wykazano, że zdecydowanie lepsze rezultaty osiąga się przy liczbie ruchliwych plemników od około 10 mln (10) oraz, że większa koncentracja plemników nie poprawia istotnie powodzenia zabiegu (11). Natomiast obniżenie całkowitej liczby plemników poniżej miliona wiąże się z niskim prawdopodobieństwem uzyskania ciąży, wobec tego, w sytuacjach tych, odpowiednim postępowaniem będzie, odstąpienie od inseminacji domacicznej. Kolejne badania wykazały korelację między wskaźnikiem powodzeń, a odsetkiem plemników prawidłowych morfologicznie. Największą skuteczność inseminacji domacicznej nasieniem partnera zaobserwowano, gdy odsetek plemników o prawidłowej morfologii był równy przynajmniej14% (3).

Wiek pacjentki jest stałym czynnikiem wpływającym na płodność wśród wszystkich par starających się o potomstwo, nie pozostaje więc bez wpływu na wynik inseminacji domacicznej nasieniem partnera, jak i dawcy. Największa skuteczność zabiegu z użyciem nasienia dawcy przypada na wiek poniżej 35r.ż, w przypadku AID jest porównywalna do wskaźnika ciąż, jaki obserwuje się u płodnych par. Po 35 r.ż. odsetek powodzeń IUI spada, co – przy istnieniu dodatkowych czynników – powinno skłaniać do oceny rezerwy jajnikowej (14).

Podejmując próbę oszacowania skuteczności inseminacji domacicznej nie można pominąć czynników, takich jak obecność/częstość owulacji, warunki anatomiczne, a także czynniki maciczne i jajowodowe.

Przed zabiegiem

Kolejnym krokiem kwalifikacji pary do zabiegu jest wykonanie szeregu badań, między innymi: badania cytologicznego, USG narządu rodnego (uwzględniające liczbę pęcherzyków antralnych), badania krwi obojga partnerów w kierunku chorób przenoszonych drogą płciową (HCV, HIV, HBs-Ag, WR), a także innych badań według indywidualnych wskazań (ocena rezerwy jajnikowej, badania poziomu hormonów). Zabieg ponadto wymaga oceny drożności jajowodów.

Stymulacja owulacji

Jeśli u kobiety występuje spontaniczna owulacja, a inseminacja wykonywana jest ze wskazań, takich jak, lekki czynnik męski, zabieg może być wykonany w cyklu naturalnym. Należy to również rozważyć u kobiet z podwyższonym ryzykiem wystąpienia hiperstymulacji jajników. Najczęściej jednak pierwszym etapem jest farmakologiczna indukcja owulacji prowadzona przy użyciu gonadotropin w monoterapii lub łącznie z cytrynianem klomifenu i z antagonistami GnRh. Celem podawania powyższych preparatów jest uzyskanie 1-3 dojrzałych pęcherzyków.

Klomifen to lek stosowany najczęściej. Zalecany jest szczególnie w przypadku pacjentek poniżej 37 roku życia oraz w IIII próbie IUI, jeżeli stymulacja jest niezbędna. Należy zaznaczyć, iż cytrynian klomifenu, stosowany w cyklach inseminacji nasieniem dawcy, daje – jak wskazują badania – wyniki porównywalne do tych, w cyklu naturalnym (2).

Stosowanie gonadotropin wiąże się z wyraźnym wzrostem powodzenia zabiegu z użyciem nasienia dawcy do 14- 24% (2), jednak wyższy odsetek działań niepożądanych (zespół hiperstymulacji jajników, ciąża wielopłodowa) obliguje do wyodrębnienia grupy pacjentek wymagających podania gonadotropin.

Według Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu gonadotropiny (rFSH, hMG) podajemy w następujących przypadkach:
– Brak reakcji na klomifen.
– Silne efekty antyestrogenne klomifenu.
– Wiek > 37 roku życia.

Kontrola owulacji, zarówno w cyklu spontanicznym, jak i stymulowanym, jest niezbędna, gdyż czas wykonania zabiegu wykazuje ścisłą korelację z jego powodzeniem; metody pozwalające określić okres okołoowulacyjny – najodpowiedniejszy do przeprowadzenia zabiegu są następujące:
1. Testy owulacyjne z moczu
2. Pomiar LH w surowicy
3. Iniekcja Gonadotropiny Kosmówkowej

Inseminację wykonuje się 24-48h od wykrycia LH w surowicy.

Podanie niskiej dawki HCG w momencie zaobserwowania pęcherzyka 17-18mm inicjuje końcowe procesy dojrzewania komórki jajowej oraz owulację około 36 godzin później. Takie działanie pomaga dokładniej wyznaczyć godzinę zabiegu, żeby szanse na przeżycie i dotarcie plemników do komórki jajowej były jak największe, oraz zmniejsza ryzyko braku owulacji i tym samym braku szans uzyskania ciąży po inseminacji.

Badania przeprowadzone w 2008r, oceniające wpływ pęknięcia pęcherzyka jajnikowego na wynik inseminacji domacicznej donoszą, iż: uwidocznienie w TV-USG pękniętego pęcherzyka po zabiegu wiązało się z wyższym odsetkiem ciąż (ponad 20%) w przeciwieństwie do grupy, w której nie został uwidoczniony pęcherzyk (około 8%) (6).

Przygotowanie nasienia

Nieodzownym etapem inseminacji wewnątrzmacicznej jest „obróbka” nasienia w warunkach laboratoryjnych, po jego uzyskaniu od partnera, przed zabiegiem.

Izolację musi przeprowadzić diagnosta laboratoryjny lub embriolog. Niedopuszczalnym jest, aby nasienie do inseminacji przygotowywał lekarz.

Najczęstszymi metodami oddzielenia plemników od płynu nasiennego (plazmy nasiennej) są: płukanie nasienia, swim up (technika migracji wstępującej) oraz wirowanie w gradiencie gęstości. Najistotniejsze cele tej procedury to zmiany nasienia, za które w dużej mierze odpowiada śluz szyjkowy, a więc: oddzielenie plemników z płynu nasiennego, usunięcie bakterii, izolacja plemników prawidłowych pod względem budowy oraz ruchliwości.

Płukanie nasienia składa się z jego rozcieńczenia, odwirowania oraz – w końcowym etapie – usunięcia supernatantu. Technika ta pozwala zachować dużą liczbę plemników, jednak ze względu na obecność licznych plemników martwych oraz niedostateczne oddzielenie plazmy nasiennej, nie jest metodą stosowaną w przypadkach, gdy nasienie zawiera duży odsetek martwych lub nieruchliwych plemników.

Według przeprowadzonych badań, preparatyka nasienia powinna być przeprowadzona techniką swim up lub wirowania w gradiencie gęstości. Metody te pozwalają uzyskać oczyszczone nasienie, lecz liczba plemników w otrzymanej próbce jest istotnie mniejsza, należy zatem wziąć pod uwagę wyjściową koncentrację plemników w ejakulacie. W przypadkach, gdy zabieg przeprowadzony jest z użyciem mrożonego nasienia dawcy preparatyka nasienia nie różni się od wyżej opisanej. Nie ma istotnego znaczenia, czy przygotowanie nasienia zostanie przeprowadzone przed, czy po jego kriokonserwacji (5).

Inseminacja nasieniem dawcy

Inseminacja z użyciem nasienia dawcy jest rozwiązaniem w przypadkach, gdy przyczyna braku potomstwa leży w poważnym czynniku męskim niepłodności, kiedy pacjent odmawia leczenia za pomocą zapłodnienia pozaustrojowego. Również w przypadku nosicielstwa chorób genetycznych po stronie mężczyzny, który odmawia zastosowania diagnostyki preimplantacyjnej.

Skorzystanie z banku nasienia należy rozważyć również po licznych niepowodzeniach ICSI bądź w przypadku wysokiego ryzyka przeniesienia choroby genetycznej partnera. W takich przypadkach skuteczność zabiegu przewyższa wyniki uzyskiwane po inseminacji nasieniem partnera o obniżonych parametrach, stwarzając szanse na posiadanie potomstwa. Skumulowany wskaźnik ciąż uzyskanych na drodze inseminacji nasieniem dawcy wynosi 9-30% (12).

Podsumowanie

Podsumowując, prawidłowe zakwalifikowanie pary do programu inseminacji domacicznej ma duże znaczenie, gdyż daje większe szanse na powodzenie zabiegu oraz pozwala uniknąć rozczarowań, które mają ogromny wpływ na dalsze leczenie, ale też niepotrzebnych kosztów.

Najważniejsze wskazania do inseminacji domacicznej to zaburzenia ejakulacji, brak upłynnienia nasienia lub utrudnione upłynnienie, wrogość śluzu oraz niepłodność idiopatyczna, jednak decyzja o przeprowadzeniu zabiegu powinna być podjęta indywidualnie.

Dojajowodowa perfuzja plemników (Fallopian Sperm Perfusion), z którą wiązano nadzieję, nie przewyższa skuteczności IUI, tak więc w stanie obecnej wiedzy, nie powinna być szeroko stosowana.

Powikłania inseminacji domacicznej należą do rzadkości (<1%), są to m.in. zakażenia miednicy mniejszej, krwawienie, uszkodzenie narządu rodnego, ból podczas zabiegu, jak również zespół hiperstymulacji jajników oraz ciąża mnoga będące powikłaniem indukcji owulacji.

Wykazano, iż największy odsetek ciąż przypada na pierwsze trzy cykle inseminacji domacicznej i wynosi około 30-40% u młodych kobiet.(13).

Liczba zabiegów nie powinna przekraczać 3-6 cykli inseminacji, wykonywanie więcej niż jednej IUI w jednym cyklu ma uzasadnienie wyłącznie w przypadku braku owulacji w dobę po wykonaniu IUI.

Autorzy artykułu: Paulina Pogońska, prof. dr hab. Krzysztof Łukaszuk, Kierownik Klinik Leczenia Niepłodności INVICTA

Bibliografia:
1. Miller DC Hollenbeck BK, Smith GD, Randolph JF, Christian GM, Smith YR, Lebovic DI, Ohi DA; Processed total motile sperm count correlates
with pregnancy outcome after intrauterine insemination, Urology 2002.
Van der Westerlaken LA, Naaktgeboren N, Helmerhorst FM; Evaluation of pregnancy rates after intrauterine insemination according to indication,
age, and sperm parameters, J Assist Reprod Genet, 1998.
Guzick DS, Carson SA, Coutifaris C, Overstreet Jw, Factor- Litvak P, Steinkampf MP, Hill JA, Mastroianni L, Jr., Buster JE, Nakajimi ST, Vogel DL,
Canfield RE, for the National Cooperative Reproductive Medicine Network; Efficacy of superovulation and intrauterine insemination in the treatment
of infertility, New Engl J Med, 1999.
2.Botchan A, Hauser R, Gamzu R, Yogev L, PazG, Yavetz H;Results of 6139 artifical insemination cycles with donor spermatozoa,
Hum Reprod., 2001
.Lashen H, Afnan M, Kennefik A; Early resort to ovarian stimulation improves the cost-effectiveness of a donor insemination programme;Hum.
Reprod, 1999.
3. Lee RK, Hou JW, Ho HY, Hwu YM, Lin MH, Tsai YC, Su JT; Sperm morphology analysis using strict criteria as a prognostic factor In intrauterine
insemination, Int J Androp, 2002.
4. Vandekerckhoven P, Lilford R, Vail A, Hughes E; Androgens versus placebo or no treatment for idiopathic oligo/asthenospermia, Cochrane
Database Syst Rev, 2000.
Vandekerckhoven P, Lilford R, Vail A, Hughes E; Clomiphene or tamoxifen fot idiopathic oligo/asthenospermia, Cochrane Database Syst Rev,
2000.
Foresta C, Bettella A, Merico M, Garolla A, Ferlin a, Rossato M; Use of recombinant human follicle-stimulating hormone in the treatment of male
factor infertility, Fertil Steril, 2002.
5.Wolf DP, Patton PE, Burry KA, Kaplan PF; Intrauterine insemination versus conventional semen cryopreservation for donor insemination: a
comparison of retrospective results and a prospective randomized trial, Fertil Steril, 2001.
6. Journal of Assisted Reproduction and Genetics, 2008
7. Nuojua- Huttenen et al.; Intrauterine Insemination treatment In subfertylity: an analysis of factors affecting outcome;Human Repr, 1999.
8. 1996-2011, Advanced Fertility Center of Chicago, Intra uterine insemination Succes Rate.
9. Prado- Parez et al. ;The impact of endometriosis on the rate of prernancy of patients submitted to intrauterine insemination; Fertility and Sterility,
2002.
10. Miller DC Hollenbeck BK, Smith GD, Randolph JF, Christian GM, Smith YR, Lebovic DI, Ohi DA; Processed total motile sperm count correlates
with pregnancy outcome after intrauterine insemination, Urology 2002.
Van Voorhis BJ, Barnett M, Sparks AE, Syrop CH, Rosenthal G, Dawson J; Effects of the total motile sperm count on the efficacy and costeffectiveness
of intrauterine insemination and in vitro fertilization, Fertil Steril, 2001.
11. Van der Westerlaken LA, Naaktgeboren N, Helmerhorst FM; Evaluation of pregnancy rates after intrauterine insemination according to
indication, age, and sperm parameters, J Assist Reprod Genet, 1998.
Kerin J, Byrd W; Supracervical placement of spermatozoa, In: Soules MR, 1989.
12. Pittrof RU, Shaker A, Dean N, Bekir JS; Success of intrauterine insemination using cryopreserved donor sperm is related to the age of the
woman and tha number of preovulatory follicles, J Assist Reprod Genet, 1996
Ferrara I, Balet R, Grudzinskas JG; Intrauterine insemination with frozen donor sperm. Pregnancy outcome in relation to age and ovarian
stimulation regime, Hum Reprod, 2002.
13 Polskie Towarzystwo Medycyny Rozrodu, 2008-2011.
14. Kang BM , Wu TC; Effects of age on intrauterine insemination with frozen donor sperm, Obstem Gynecol, 1996.

[/one_full]

Czy ten artykuł jest przydatny? 586 0

← Powrót
← Powrót do strony głównej