Niedrożność jajowodów – przyczyny, objawy, leczenie, ciąża

Strona główna/Niedrożność jajowodów – przyczyny, objawy, leczenie, ciąża

niedrożność jajowodów - przyczyny objawy leczenieJedną z najczęściej diagnozowanych przyczyn niepłodności w Polsce jest niedrożność jajowodów, która dotyka już co czwartą kobietę starającą się o dziecko. Jednak przez to, że zaburzenie to nie wywołuje bólu, ani innych dokuczliwych objawów, często wykrywane jest dopiero w trakcie badań diagnostycznych prowadzonych przez ginekologa, gdy pacjentka, ma trudności z zajściem w ciążę. Jak przebiega leczenie niedrożności jajowodów i czy problem ten uniemożliwia zajście w ciążę?

Niedrożność jajowodów dotyka co czwartą kobietę starającą się o dziecko

W Polsce kłopoty z płodnością ma co szósta, a być może nawet i co piąta para w wieku rozrodczym. Z roku na rok ich liczba wzrasta, a sytuacja jest na tyle poważna, że Światowa Organizacja Zdrowia uznała niepłodność za chorobę społeczną. Oznacza ona czasową, trwającą co najmniej rok, niezdolność do poczęcia i urodzenia dziecka, mimo regularnego współżycia, bez użycia środków antykoncepcyjnych. Należy jednak wiedzieć, że przy pomocy osiągnięć współczesnej medycyny można ją skutecznie leczyć. Przyczyny niepłodności mogą być złożone, najczęściej jednak spowodowane są problemami hormonalnymi, niskiej jakości nasieniem oraz zaburzeniem jajeczkowania.

Do jednej z najczęściej diagnozowanych przyczyn niepłodności należy również niedrożność jajowodów, czyli sytuacja, w której ich światło jest zamknięte. Szacuje się, że nawet co czwarta kobieta w Polsce bezskutecznie starająca się o dziecko może mieć problem z niedrożnością jajowodów. Przy czym schorzenie to może dotyczyć ich dowolnego odcinka, być całkowite, częściowe, czasowe lub stałe. Ponadto, niedrożność jajowodów może być jednostronna bądź obustronna. To poważny problem, ponieważ jajowód odgrywa bardzo ważną rolę w rozrodzie, bowiem to właśnie w nim dochodzi do zapłodnienia przez plemnika komórki jajowej.

Jednak to nie wszystko, ponieważ również dzięki jajowodom zarodek transportowany jest do macicy, gdzie może się dalej rozwijać. Często jednak zdarza się, że z powodu różnych przyczyn nie funkcjonują one prawidłowo, ponieważ dochodzi do ich niedrożności, co powoduje problemy z zajściem w ciążę. Aby kobieta mogła zajść w ciążę musi posiadać chociaż jeden drożny jajowód, jeśli niedrożne są dwa, to wówczas zajście w ciążę jest niemożliwe.

Jak zbudowane są jajowody?

Aby lepiej zrozumieć, to jak istotną rolę odgrywają jajowody w procesie zapłodnienia i przetrwania zarodka przed zagnieżdżeniem w macicy, warto przypomnieć sobie, jak zbudowane są te parzyste narządy. Jajowód jest to przewód o długości 10-12 cm i szerokości 1 cm, który biegnie od rogu macicy do jajnika. Swoim wyglądem przypomina trąbkę z charakterystycznymi wypustkami zwanymi strzępkami jajowodu, które ułatwiają wprowadzanie komórki jajowej do jego wnętrza. Ściana jajowodu zbudowana jest w taki sposób, by ułatwić zarówno przyjęcie komórki jajowej, jak i bezpieczne przekazania zarodka bezpośrednio do miejsca implantacji w macicy. Ściana jajowodu zbudowana jest z trzech warstw: zewnętrznej błony surowiczej, błony mięśniowej i błony śluzowej.

Dzięki temu, że ściany jajowodów wysłane są komórkami wyposażonymi w rzęski, pełnią bardzo ważną rolę. Wraz z błoną mięśniową przesuwają one niezdolną do samodzielnego ruchu komórkę jajową lub też zapłodnioną zygotę w stronę macicy (w ten sam sposób rzęski wspomagają też plemniki w ich wędrówce przez jajowód). Natomiast znajdujące się w jajowodzie komórki bez rzęsek, leżące w głębokich kryptach wewnętrznej wyściółki, wytwarzają płyn jajowodowy (bogaty w potas, chlorki oraz immunoglobuliny), który służy do odżywiania zarówno komórki jajowej jak i plemników, które tu dotarły.

Jajowody, by mogło dojść do zapłodnienia, zapewniają również męskim gametom, takie środowisko, by możliwa była tzw. kapacytacja plemników. Oznacza ona uzdatnianie do zapłodnienia komórki jajowej, poprzez zmianę w strukturze i składzie chemicznym błony komórkowej plemnika. Jest to bardzo ważna funkcja tego narządu, ponieważ plemnik opuszczający organizm męski w procesie ejakulacji, nie potrafi i nie jest w stanie sam zapłodnić komórki jajowej.

Niedrożność jajowodów – przyczyny

Jajowody mogą stracić drożność z wielu powodów i pojawia się to zwykle w wyniku:

  • stanów zapalnych w obrębie miednicy mniejszej (Ureaplasma urealyticum, Chlamydia trachomatis, Mycoplasma), co w konsekwencji prowadzić może do powstania zgrubień i zrostów ścian jajowodów, które zamykają plemnikom drogę do komórki jajowej;
  • endometriozy, która poprzez stan zapalny oraz zrosty może upośledzać owulację i zmniejszać jakość komórki jajowej. Ponadto może również doprowadzić do niedrożności jajowodów, co w konsekwencji utrudniać będzie nie tylko transport plemników, ale proces implantacji zarodka. Poza tym ogniska endometrialne uwalniają cytokiny prozapalne, które spowalniają ruchy perystaltyczne jajowodów, co zwiększa ryzyko wystąpienia ciąży pozamacicznej;
  • przebytej operacji chirurgicznej w obrębie jamy brzusznej, np. usunięcie mięśniaków macicy i torbieli na jajnikach, oraz wyrostka robaczkowego, zwłaszcza jeśli doszło do zaawansowanego stanu zapalnego z naciekaniem infekcji na pobliskie tkanki narządu rodnego;
  • stanów zapalnych w obrębie jamie brzusznej (np. zapalenie wyrostka robaczkowego);
  • wrodzonej nieprawidłowej budowy jajowodów (bardzo rzadko);
  • nieprawidłowej aplikacji wkładki wewnątrzmacicznej;
  • poronienia i kolejne zabiegi wyłyżeczkowania jamy macicy;
  • ciąży pozamacicznej;
  • nowotworów jajowodów.

Wszystkie wspomniane przyczyny doprowadzić mogą do powstania zrostów w obrębie jajowodów lub ich bezpośredniego otoczenia oraz czopów śluzowych zamykających ich światło. To z kolei skutecznie uniemożliwiać będzie nie tylko dostanie się plemnika do komórki jajowej, ale również stworzenie odpowiednich warunków do rozwoju i bezpiecznego przetransportowania zarodka do jamy macicy, gdyby jednak do tego zapłodnienia doszło.

Niedrożność jajowodów – jakie powikłania?

Podjęcie próby zajścia w ciążę w sytuacji gdy kobieta cierpi na niedrożność jajowodów może doprowadzić do tragicznych w skutkach powikłań. Dlaczego? Ponieważ, mimo zwężenia w jajowodzie plemnikom może udać się dotrzeć do gamety żeńskiej, jednak zapłodniona komórka w nim uwięźnie. Gdy tak się stanie, a zarodek zamiast w macicy zacznie rozwijać się w jajowodzie, to mamy wtedy do czynienia z ciążą jajowodową pozamaciczną. W takiej sytuacji nie ma nie tylko szans na jej utrzymanie, ale również jest to stan patologiczny, który bezpośrednio zagraża zdrowiu i życiu matki.

Ciąża jajowodowa stanowi ok. 99% wszystkich pojawiających się ciąży pozamacicznych i w zależności od części jajowodu, w której zagnieździ się zarodek, wyróżnia się ciążę jajowodową: bańkową, cieśniową i środścienną. Każdy przypadek rozpoznania ciąży jajowodowej wymaga wykonania laparotomii, a więc operacyjnego otwarcia jamy brzusznej. Podczas zabiegu usuwa się ciąże wraz z jajowodem, pozostawiając jajnik, co w żadnym wypadku nie przekreśla szans na zajście w kolejna ciążę, jeśli pacjentka posiada drugi jajnik. Jeśli natomiast nie zostaną podjęte stosowne kroki, to wówczas istnieje ryzyko powikłań, w postaci pęknięcia jajowodu i krwotoku wewnętrznego, co jest bezpośrednim stanem zagrożenia życia kobiety.

Niedrożność jajowodów: badania diagnostyczne

Przez to, że niedrożność jajowodów nie boli i nie daje charakterystycznych objawów, rozpoznaje się je stosunkowo późno. Najczęściej dopiero wtedy, gdy para już od dłuższego czasu bezskutecznie stara się o dziecko. Ponieważ niedrożność jajowodów jest jedną z najczęstszych przyczyn problemów z zajściem w ciążę, to właśnie od kontroli tego narządu ginekolog, zaczyna zazwyczaj diagnostykę niepłodności swojej pacjentki. Badaniem, które szybko i w prosty sposób jest w stanie ocenić drożność jajowodów jest histerosalpingografia (HSG). Badanie to pozwala zdiagnozować nie tylko drożność samych jajowodów, ale również wszelkiego rodzaju nieprawidłowości w budowie pozostałych narządów rodnych.

Sama histerosalpingografia rzadko wywołuje jakiekolwiek powikłania i polega na podaniu przez kanał szyjki macicy środka kontrastowego do macicy i jajowodów, przy jednoczesnym wykonywaniu zdjęć rentgenowskich w poszczególnych etapach badania. W miarę, gdy środek ten przepływa przez narządy, możliwe jest ocenienie ich budowy i wykrycie niedrożności jajowodów. Jest to badanie inwazyjne, które przeprowadza się wyłącznie na zlecenie lekarza i trwa ok. 20 min. Przed jego wykonaniem konieczne jest również zrobienie USG przezpochwowego i rozmazu mikrobiologicznego z pochwy.

Coraz częściej jednak odchodzi się od tej metody, na rzecz łatwiejszego i mniej bolesnego dla pacjentki badania Sono-HSG. Jest ono podobne do wcześniejszego, z tym wyjątkiem, że pacjentce podaje się kontrast w formie pianki i jednocześnie przeprowadza się badanie USG. Tak więc, lekarz jest w stanie, w czasie rzeczywistym ocenić, to w jaki sposób kontrast przemieszcza się w jajowodach. Ponadto, aby zweryfikować wynik histerosalpingografii niezbędne może okazać się wykonanie zabiegu laparoskopii diagnostycznej z podaniem błękitu metylenowego. Badanie to jednak musi być wykonywane w warunkach bloku operacyjnego przy ogólnym znieczuleniu pacjentki.

Niedrożność jajowodów – leczenie

W przypadku gdy w jajowodzie znajdują się tylko niewielkie zrosty, to zdarza się, że samo podanie i przepłynięcie kontrastu podczas histerosalpingografii może udrożnić jajowód. Lekarz może je także udrożnić wtłaczając w nie strumień powietrza lub płynu. Należy podkreślić jednak, że proces zapalny dotyka zazwyczaj dwóch jajowodów, które są przez to uszkodzone. Owszem może zdarzyć się także, że dotyczy to jednego z nich, kiedy np. powstaje wodniak. Wtedy to od strony jajnika jajowód jest zamknięty i wypełniony płynem wylewającym się do jamy macicy. Owszem, jego usunięcie może poprawić płodność, jednak często funkcjonowanie drugiego zostaje zaburzone.

Przy dużych zrostach konieczne może okazać się wykonanie zabiegu, w czasie którego zostaną one usunięte. Do niedawna często wykonywano zabieg chirurgiczny, tzw. laparoskopową plastykę jajowodów, podczas którego za pomocą mikroskopijnych narzędzi lekarz uwalniał jajowód ze zrostów, a następnie modelował tak, aby odzyskał on swój pierwotny kształt. Jednak przez to, że zabieg ten nie przywraca funkcji chorego narządu, to zwykle jest nieskuteczny i rzadko się go przeprowadza.

Niedrożne jajowody a zajście w ciążę

Nawet niewielkie zwężenie światła jajowodu może stanowić poważny problem dla par starających się o dziecko. Dlatego, aby mogło dojść do naturalnego poczęcia, bardzo ważne jest to, by drożny był przynajmniej jeden jajowód. Wówczas to można bowiem wspomagać owulację w jajniku znajdującym się po jego stronie. Jednak z powodu tego, że owulacje występują na przemian, raz w jednym, raz w drugim jajniku, to szansa na poczęcie także pojawia się raz na dwa cykle.

Należy tu jednak pamiętać o tym, że jeżeli po leczeniu niedrożności jajowodów pacjentka zachodzi w ciążę samoistnie, to w 5-6 tygodniu trzeba sprawdzić podczas badania USG, czy jest to ciąża wewnątrzmaciczna. Ponieważ kobiety z podejrzeniem lub po leczeniu niedrożności jajowodów częściej zachodzą w ciążę pozamaciczną (szacuje się, że jest to nawet co czwarta ciąża).

W przypadku, gdy niedrożność dotyczy obydwu jajowodów, to najskuteczniejszym leczeniem niepłodności jest przeprowadzenie zapłodnienia pozaustrojowego. Podczas, którego funkcję jajowodów przyjmuje embriolog stwarzający odpowiednie warunki do zapłodnienia. In vitro daje w tym przypadku lepsze rezultaty u kobiet poniżej 35. roku życia. Przykładowo u pacjentek, które nie ukończyły jeszcze 29. roku życia w jednym cyklu uzyskuje się ciążę u 44% z nich (u kobiet 44-letnich odsetek ciąż wynosi już zaledwie 5%).

 

Czy ten artykuł jest przydatny? 1 0

← Powrót
← Powrót do strony głównej