Podstawowe metody diagnostyki niepłodności męskiej

/Encyklopedia wiedzy/Podstawowe metody diagnostyki niepłodności męskiej

Siódmy odcinek z cyklu eksperckiego pt.: „Podstawowe metody diagnostyki niepłodności męskiej” przedstawia czynniki wpływające na niepłodność męską oraz podstawowe badania, które należy wykonać w celu diagnozy niepłodności męskiej.

Serdecznie zapraszamy do lektury.

Podstawowe metody diagnostyki niepłodności męskiej.

Niepłodność jest rozumiana jako niezdolność do osiągnięcia ciąży w ciągu 1 roku regularnego współżycia partnerów (3-4 razy w tygodniu) bez stosowania środków antykoncepcyjnych. Ocenę niepłodności należy rozpoczynać równocześnie u kobiety i mężczyzny. Niestety najczęściej bywa tak, że do lekarza jako pierwsza zgłasza się sama kobieta, a niektórzy mężczyźni w ogóle nie mają potrzeby konsultowania się ze specjalistami [2,11]. Polskie badania (Sanocka, Kurpisz, 2003) dowodzą, że u 40-60% niepłodnych par przyczyną jest czynnik męski [2].

Wyróżnia się niepłodność męską całkowitą, która może być rezultatem wrodzonego lub nabytego braku jąder oraz względną, wynikającą z czasowo występujących przyczyn powodujących niepłodność, ale możliwych do wyleczenia. Ze względu na okres trwania niepłodności można wyróżnić niepłodność pierwotną (mężczyzna nigdy nie doprowadził do koncepcji partnerki) i wtórną (mężczyzna w przeszłości doprowadził do zajścia w ciążę partnerki, ale obecnie nie może tego uczynić). Niepłodność można również podzielić na wrodzoną oraz nabytą [2].

Od 1980 roku obserwuje się wzrost liczby ojców w grupie wiekowej 30-49 lat, a spadek w grupie 25-29 lat [9]. Warto zauważyć, że okres najwyższej płodności mężczyzn przypada na wiek 25 lat [2]. Wraz z wiekiem zachodzą zmiany spermatogenezy, stopniowo zmniejsza się objętość nasienia, ruchliwość i odsetek prawidłowo zbudowanych plemników, ale nie stężenie plemników [3,9,11]. W niektórych krajach ograniczono wiek dawców nasienia do 40-45 lat [9]. Dowiedziono także, że wraz z wiekiem maleje częstość ciąż: u mężczyzn powyżej 35 lat prawdopodobieństwo zajścia w ciążę przez partnerkę w ciągu 12 miesięcy jest 50 % niższe niż w przypadku mężczyzn poniżej 25 lat [11]. Powszechnie wiadomo, że aktywność seksualna spada wraz z wiekiem, ponieważ wzrasta dysfunkcja seksualna [9], która może być przyczyną niepłodności bądź jej skutkiem (aspekt psychologiczny) [2]. Mężczyźni zachowują możliwość reprodukcji nawet w okresie starzenia się, wpływ wieku jest znacznie mniej wyraźny niż u kobiet [11].

Warto wspomnieć o czynnikach środowiskowych, które wpływają na zmniejszanie się płodności mężczyzn. Praca zawodowa mężczyzn może mieć wpływ na parametry nasienia, wady genetyczne oraz choroby uwarunkowane genetycznie u potomstwa [3,9]. Ważnymi czynnikami wpływającymi na gonady są: długotrwała ekspozycja na ciepło w temperaturze powyżej 38°C, narażenie na promieniowanie jonizujące, wibrację, kontakt z metalami ciężkimi, rozpuszczalnikami organicznymi, pestycydami [2,3,11]. Teoretycznie znajdujące się w otoczeniu źródła ciepła, noszenie obcisłej bielizny, trzymanie laptopa na kolanach, noszenie telefonu w kieszeni, częste gorące kąpiele, mogą obniżać płodność, jednak nie potwierdzają tego badania kliniczne [11]. Obecnie pomijany jest efekt termiczny telefonów komórkowych, natomiast zwraca się uwagę na intensywność i częstotliwość fal elektromagnetycznych i ich wpływ na obniżenie płodności mężczyzn [6]. Styl życia nastawiony na pracę nie pozostaje bez znaczenia – praca zmianowa, częste podróże wpływają na zaburzenia rytmu dobowego niejednokrotnie wiążąc się z codziennym stresem i przemęczeniem, co w połączeniu z niską aktywnością fizyczną, nadmierną wagą może prowadzić do spadku poziomu testosteronu oraz obniżenia potencji [2,3,11]. Wydaje się jednak, że także nadmierne ćwiczenia fizyczne wpływają na obniżenie płodności, wiąże się to z obniżonym poziomem testosteronu oraz zmianami w poziomie LH i GnRH u intensywnie trenujących mężczyzn. Wysiłek fizyczny może prowadzić do podwyższenia temperatury i mikrourazów jąder[10].

Warto podkreślić niekorzystny wpływ palenia papierosów, alkoholu i narkotyków na płodność mężczyzn poprzez obniżenie jakości nasienia oraz poziomu testosteronu [2,11]. Palenie tytoniu wpływa na zmniejszenie ruchliwości i liczby prawidłowych plemników w nasieniu, które cechują się krótszą przeżywalnością [3,8]. Heroina i morfina wpływają na pogorszenie jakości nasienia i prowadzą do zaburzeń seksualnych [3]. Należy pamiętać, że również niektóre leki mogą działać toksycznie na gonady np. przyjmowanie sterydów anabolicznych może wiązać się z długotrwałymi i nieodwracalnymi skutkami [11].

Płodność mężczyzn może być przejściowo upośledzana przez choroby gorączkowe powodujące znaczne obniżenie koncentracji i ruchliwości plemników. Długotrwały wpływ na płodność mają choroby układowe np. cukrzyca, mukowiscydoza [11]. Istotną rolę mogą odgrywać także infekcje narządów miednicy mniejszej np. zapalenie jąder w przebiegu świnki wpływa na parametry nasienia poprzez bezpośrednie zaburzanie spermatogenezy [9,11], czy infekcje gruczołów dodatkowych (prostaty, pęcherzyków nasiennych) [7,9]. Operacje w obrębie miednicy mniejszej mogą prowadzić do uszkodzenia nasieniowodów, przerywać szlaki nerwowe powodując zaburzenia ejakulacji [11].

Przed pierwszą wizytą zaleca się wykonanie badania nasienia. Pierwsza wizyta rozpoczyna się od dokładnie zebranego wywiadu. Lekarz powinien otrzymać informacje na temat wieku pacjenta, czasu trwania niepłodności i wcześniejszej płodności, częstości stosunków płciowych, a także zaburzeń funkcji płciowych, chorób wieku dziecięcego oraz przebiegu rozwoju i dojrzewania, chorób układowych, alergii, przebytych operacji, zakażeń przenoszonych drogą płciową, ekspozycji na szkodliwe czynniki środowiskowe, stosowania substancji uzależniających (palenie papierosów, alkohol, narkotyki). Jeżeli diagnostyka niepłodności prowadzona jest już od pewnego czasu, to zalecane jest dostarczenie dotychczasowej, pełnej dokumentacji medycznej (wyniki badań hormonalnych, badania nasienia, opisy zabiegów szpitalnych). Uważa się, że badanie przedmiotowe (w którego skład wchodzi badanie prącia z oceną umiejscowienia ujścia cewki moczowej, palpacyjna ocena jąder z pomiarem ich wielkości, ocena obecności i konsystencji nasieniowodów i najądrzy, obecność żylaków powrózka nasiennego, ocena wtórnych cech płciowych) można odroczyć do uzyskania wyniku badania nasienia, jeżeli pacjent nie podaje w wywiadzie nieprawidłowości budowy i funkcji narządów płciowych [11].

Każdemu badanemu należy udzielić szczegółowej instrukcji odnośnie warunków oddania próbki nasienia do badania. Zalecane jest oddanie nasienia w pomieszczeniu w pobliżu laboratorium, w warunkach zapewniających intymność z zachowaniem podstawowych zasad higieny. Nasienie należy oddać drogą masturbacji bezpośrednio do czystego pojemnika (najlepiej jeżeli pojemnik wydaje laboratorium). Ważne jest aby badanie nasienia wykonano po zachowaniu okresu wstrzemięźliwości płciowej (czas od ostatniego wytrysku nasienia) od 2 do 5 dni. Krótszy czas powoduje zmniejszenie objętości i koncentracji plemników, dłuższy wpływa na wzrost objętości i koncentracji plemników, a także zwiększa odsetek plemników o nieprawidłowej morfologii. Na każdej próbce nasienia odnotowuje się datę i godzinę zbiórki próbki, kompletność próbki (ponieważ początkowa część nasienia zawiera najwyższą koncentrację plemników), jakiekolwiek trudności z otrzymaniem próbki oraz czas, który upłynął pomiędzy zebraniem próbki a jej analizą (badanie nasienia powinno być wykonane w ciągu godziny). Dopuszczalne jest oddanie nasienia w warunkach domowych, należy jednak zwrócić szczególną uwagę na zapewnienie w trakcie transportu nasienia temperatury 20-37°C oraz dostarczenie do laboratorium w czasie nie przekraczającym 60 minut. Jeżeli próbka nasienia zbierana jest w domu podczas stosunku płciowego, to powinna być oddana do specjalnej prezerwatywy bez środków plemnikobójczych [11,12].

Ocena męskich czynników niepłodności powinna obejmować przynajmniej dwukrotne badanie nasienia w odstępie co najmniej trzech tygodni. Spermatogeneza trwa ok. 70 dni, kolejne 12-21 dni zajmuje transport plemników do przewodu wytryskowego, dlatego na wynik badania nasienia wpływają czynniki nawet sprzed kilku tygodni. W przypadku kolejnego badania nasienia pacjent powinien zachować ten sam okres wstrzemięźliwości płciowej jaki zachowany był przy pierwszym badaniu [11,12].

W 2010 roku WHO opublikowało nowe wartości referencyjne parametrów nasienia oraz zasady przeprowadzania badania. Pobrano próbki nasienia od mężczyzn z ogólnej populacji (różnych krajów, kontynentów), którzy uzyskali ciążę z partnerkami w okresie krótszym niż 12 miesięcy, gdyż właśnie takich mężczyzn uznano za płodnych i właściwą grupę referencyjną [4]. Na tej podstawie określono rekomendowane wartości parametrów nasienia dla płodnych mężczyzn.

Analiza nasienia obejmuje badanie makroskopowe i mikroskopowe. W badaniu makroskopowym oceniane są upłynnienie, lepkość, objętość, barwa i pH nasienia. Zaraz po ejakulacji nasienie jest półstałą, heterogenną masą, która zwykle w trakcie 15 minut ulega upłynnieniu i staje się coraz bardziej homogenna. Obecnie wg wartości referencyjnych WHO 2010 czas upłynnienia powinien wynosić poniżej 60 minut. Lepkość nasienia ocenia się pozwalając kroplom nasienia swobodnie opadać z jednorazowej, plastikowej pipety o średnicy ok. 1,5 mm pod wpływem sił grawitacji i obserwując czy powstają z nasienia „nitki”. Jeżeli próbka nasienia jest prawidłowa to opadające krople są małe, krople tworzące „nitki” o długości ponad 2 cm świadczą o nieprawidłowej lepkości [12]. Duża lepkość nasienia może interferować z ruchliwością, koncentracją plemników, wykrywaniem przeciwciał, markerami biochemicznymi. Może także sugerować dysfunkcję gruczołów dodatkowych (prostata, pęcherzyki nasienne), ale w praktyce ten parametr ma względnie małe znaczenie[11]. Prawidłowo upłynniona próbka nasienia jest homogenna, szaro-opalizująca [12]. Odchylenia od tej barwy mogą świadczyć o istniejącym procesie patologicznym np. czerwono-brązowa próbka może zawierać komórki krwi, żółta może być wynikiem żółtaczki, przyjmowanych witamin czy leków. Kolejnym parametrem jest objętość nasienia >1,5 ml (wartości referencyjne wg WHO 2010). Większość objętości nasienia stanowi wydzielina pęcherzyków nasiennych oraz gruczołu prostaty [12]. Mała objętość nasienia może być spowodowana niedrożnością przewodu wytryskowego lub wrodzonym obustronnym brakiem nasieniowodów. Gdy objętość nasienia wynosi poniżej 1ml warto wykonać badanie ogólne moczu po wytrysku w celu wykrycia ejakulacji wstecznej (po wykluczeniu kłopotów ze zbieraniem próbki do badania, krótkiego okresu wstrzemięźliwości płciowej, wrodzonego obustronnego braku nasieniowodów i hipogonadyzmu ). Kwaśna wydzielina pęcherzyków nasiennych oraz gruczołu prostaty obniża pH nasienia do wciąż zasadowego > 7,2. Niższe pH nasienia (poniżej 7.0), mała objętość oraz mała liczba plemników mogą sugerować niedrożność przewodu wytryskowego lub wrodzony obustronny brak nasieniowodów [11].

Badanie mikroskopowe obejmuje ocenę aglutynacji, liczebność plemników, ruchliwość, żywotność i morfologię plemników, a także koncentrację komórek okrągłych oraz leukocytów peroksydazo-dodatnich [12].

Aglutynacja plemników jest to zjawisko polegające na przyleganiu ruchliwych plemników do siebie nawzajem, co może uniemożliwiać im ruch w wybranym kierunku. Wyróżniono cztery stopnie aglutynacji: 1. 50 plemników, w preparacie obecne plemniki niezwiązane; 4. wszystkie plemniki związane w dużych aglutynatach oraz aglutynaty łączące się ze sobą nawzajem. Dokonano także klasyfikacji ze względu na części połączone w aglutynatach: A. aglutynacja główka – główka; B. aglutynacja witka – witka; C. aglutynacja koniec witki – koniec witki; D. aglutynacja mieszana (główki łączą się z główkami, a witki z witkami); E. aglutynacja sieciowa (główki i witki są splątane, główki nie są wyraźnie widoczne ponieważ są przesłonięte połączonymi witkami). Silna aglutynacja może wpływać na ruchliwość i koncentrację plemników. Obecność aglutynacji plemników nie jest wystarczająca żeby wnioskować o immunologicznych przyczynach niepłodności, ale sugeruje obecność przeciwciał przeciwplemnikowych [11,12].

Należy nadmienić, że ryzyko męskiej niepłodności wzrasta wraz z liczbą następujących, nieprawidłowych parametrów nasienia: koncentracja, ruchliwość, morfologia. Prawdopodobieństwo wzrasta 2-3 krotnie, gdy jeden z tych parametrów jest nieprawidłowy, 5-7 krotnie, gdy dwa i jest 16 razy wyższe, gdy wszystkie trzy [11]. Ruchliwością plemników określa się odsetek całkowitej liczby plemników o różnym typie ruchu: ruch postępowy (PR) (aktywnie poruszający się plemnik w sposób linearny lub po dużym okręgu, bezwzględu na prędkość), ruch niepostępowy (NP) (ruch w miejscu), brak ruchu (IM). Całkowita ruchliwość to suma (PR) i (NP). Dolna referencyjna granica wg WHO 2010 całkowitej ruchliwości plemników to 40%, a dla ruchliwości postępowej ((PR) to 32% [12]. Niska ruchliwość plemników (astenozoospermia) wynika zwykle z dysfunkcji jąder (obecność przeciwciał przeciwplemnikowych, zakażenia narządów płciowych, częściowa niedrożność przewodów wytryskowych lub miejsca reanastomozy po wazektomii, żylaki powrózka nasiennego lub przedłużony okres abstynencji płciowej). Duża liczba żywych, nieruchomych plemników może wskazywać na rozpoznanie rzadkiego zespołu nieruchomych rzęsek (anomalie strukturalne plemnika uniemożliwiają jej ruch) [11]. W wytycznych WHO z 2010 roku zaniechano wyróżniania plemników o szybkim i wolnym ruchu postępowym, jednak wydaje się, że takie rozróżnienie ma istotną wartość kliniczną oraz predykcyjną [1].

Obecnie rekomendowane przez WHO są 3 metody oceny żywotności nasienia: test z eozyną i nigrozyną, test z eozyną, test hipoosmotyczny. Jeżeli nie stwierdza się żadnego ruchliwego plemnika, do odróżnienia plemników żywych od martwych stosuje się właśnie testy żywotności. Wartości referencyjne wg WHO 2010 dla żywotności to ≥ 58 % [12].

Ważnym parametrem nasienia jest liczebność plemników. Wyróżnia się koncentrację plemników (jest to liczba plemników na mililitr nasienia, ≥ 15 mln/ml wg WHO 2010) oraz całkowitą liczbę plemników (liczba plemników na ejakulat, uzyskuje się ją przez pomnożenie koncentracji plemników przez objętość nasienia, ≥ 39 mln wg WHO 2010) [12]. Azoospermia oznacza brak plemników w standardowym badaniu mikroskopowym (który trzeba odnotować przynajmniej w dwóch osobnych badaniach). Wyróżnia się azoospermię zaporową (spowodowaną blokiem na każdym poziomie dróg wyprowadzających, z zachowaną prawidłową funkcją plemników) oraz niezaporową (zaburzenia spermatogenezy, zmniejszona lub brak). Oligozoopsermia to stan, gdy liczba plemników w 1 ml nasienia jest niższa niż 15 mln (może wiązać się z żylakami powrózka nasiennego, hipogonadyzmem lub szczególnymi mikrodelecjami segmentów chromosomu Y) [11].

Morfologicznie prawidłowe plemniki wybrano na podstawie badań, w których sprawdzano jakie plemniki są znajdywane w kobiecych drogach rodnych, szczególnie w śluzie wewnątrzszyjkowym po stosunku płciowym oraz jakie plemniki są obecne na powierzchni osłonki przejrzystej komórki [12]. Uważa się, że morfologia plemnika jest obecnie najlepszym możliwym do przebadania przyżyciowo czynnikiem predykcyjnym jego zdolności do zapłodnienia dojrzałej komórki jajowej [11]. Nieprawidłowości morfologiczne plemników nazywa się teratozoospermią (może wiązać się z żylakami powrózka nasiennego oraz pierwotną i wtórną niewydolnością jąder). Cechy świadczące o nieprawidłowościach w budowie morfologicznej główki plemnika: główka zbyt mała lub zbyt duża, niewyraźny kontur, inny niż owalny kształt (np. główka okrągła, podłużna), więcej niż dwie wakuole w obszarze akrosomalnym, powierzchnia wakuol większa niż 20% powierzchni główki plemnika, jakiekolwiek wakuole w obszarze postakrosomalnym, zbyt duży lub zbyt mały akrosom (zajmujący mniej niż 40%lub więcej niż 70% powierzchni główki plemnika), podwójna główka. Nieprawidłowości wstawki obserwuje się, gdy wstawka przyczepiona jest do główki nie w jej osi, wstawka jest zbyt gruba, zbyt smukła lub nieregularna, z ostrym załamaniem, zawiera zawieszki cytoplazmatyczne o powierzchni przekraczającej 1/3 powierzchni główki. Do nieprawidłowości witki zalicza się np.: zbyt krótką witkę, podwójną witkę, ostre załamania na którymkolwiek jej odcinku, zmienną grubość [12].

Koncentracja leukocytów peroksydazo-dodatnich w ejakulacie (wartość referencyjna wg WHO 2010 < 1mln/ml) może wskazywać na ostrość stanu zapalnego. Znaczna ich liczba (leukocytospermia) może być związana z infekcją oraz ubogą jakością nasienia i jest wskazaniem do posiewu nasienia (Mycoplasma hominis, Ureaplasma urealyticum, Chlamydia). Gdy liczba komórek okrągłych przekracza wartość referencyjną wg WHO 2010 < 5mln/ml, należy wykonać dodatkowe badania, aby odróżnić leukocyty od niedojrzałych plemników i zidentyfikować mężczyzn mających prawdziwą leukocytospermię [11,12].

Stwierdzone w wyniku badania nasienia wartości poza zakresem normy mogą wskazywać na męski czynnik niepłodności i wymagają dalszej diagnostyki endokrynologicznej, mikrobiologicznej oraz genetycznej [11].

Postęp technologiczny pozwolił na opracowanie komputerowej analizy nasienia (CASA, computer-assisted sperm analysis), która zapewnia pomiar koncentracji i charakterystyki ruchliwości plemników, a niekiedy także ocenę morfologii nasienia (CASMA). Zbiórka próbki nasienia przebiega tak samo jak do rutynowego badania nasienia. CASA wykrywa i liczy główki plemników, nie podaje natomiast czy budowa plemników jest bez skazy (np. główka przyczepiona bezpośrednio do witki). Dla uzupełnienia badania stworzona została komputerowa ocena morfologiczna nasienia (CASMA, Computer-aided sperm morphometric assessment), która ma za zadanie przeprowadzenie ilościowej analizy morfologii plemników. CASMA ocenia główkę, wstawkę i możliwie witkę poszczególnych plemników klasyfikując je jako prawidłowe lub nieprawidłowe. Komputerowe metody oceny nasienia CASA zostały stworzona w celu zwiększenia precyzji badań, powtarzalności, zobiektywizowania i zautomatyzowania oceny nasienia. Warto jednak pamiętać, że wiele czynników wpływa na wyniki CASA (np. sposób przygotowania próbki nasienia, ramka odczytu, koncentracja plemników), dlatego należy ściśle przestrzegać obowiązujących procedur [11,12].

Niepłodność męska może być spowodowana przez zaburzenia genetyczne, które zakłócają produkcję lub transport plemników, dlatego pomocna jest ocena genetyczna nasienia. Obecnie wskazuje się na istotne znaczenie obecności: nieprawidłowości chromosomalnych wpływających na zaburzenia czynności jąder (zespół Klinefeltera), mutacji w genie mukowiscydozy kodującym białko przezbłonowe odgrywające rolę kanału chlorkowego (CFTR) oraz mikrodelecji chromosomu Y, która wiąże się z zaburzeniami spermatogenezy. Do objawów klinicznych należą azoospermia i ciężka oligozoospermia, ale następstwa kliniczne mogą sięgać nawet kolejnego pokolenia [11].

Zaburzenia chromosomalne są najczęstszym zaburzeniem genetycznym występującym u niepłodnych mężczyzn (szacuje się, że dotykają pomiędzy 2,1%-15,5%) [5], a zespół Klinefeltera (47, XXY; 46XY/47XXY) stanowi ok. 2/3 wszystkich anomalii chromosomalnych [11]. Obecność dwóch chromosomów X prowadzi do dysgenezji przewodów nasiennych u ok. 1/3 mężczyzn z zespołem Klinefeltera. Obserwuje się także azoospermię lub znaczące obniżenie spermatogenezy. Ponadto częstotliwość aneuploidii chromosomów płciowych w spermie mężczyzn z zespołem Klinefeltera (47, XXY) wynosi 2%-45%, podczas gdy u mężczyzn z kariotypem mozaikowym 1,5%-7% [5]. Dlatego warto zaproponować diagnostykę przedimplantacyjną z wykorzystaniem techniki FISH (Fluorescence In Situ Hybridization) mężczyznom z nieobturacyjną azoospermią lub ciężką oligozoospermią w procedurze IVF/ICSI [5,11].

Stwierdza się bardzo silny związek pomiędzy wrodzonym obustronnym brakiem nasieniowodów a mutacjami genu mukowiscydozy kodującego białko przezbłonowe odgrywające rolę kanału chlorkowego (CFTR) [11]. Mutacja genu CFTR odpowiada za 95% przypadków wrodzonego obustronnego braku nasieniowodów, co oznacza, że niemal wszyscy mężczyźni z mukowiscydozą nie mają obu nasieniowodów [5,11]. Dzieje się tak ponieważ gen CFTR koduje białko, które bierze udział w wytwarzaniu pęcherzyków nasiennych i przewodów wyprowadzających [11]. Mężczyznom z wrodzonym obustronnym brakiem nasieniowodów lub łagodniejszą postacią aplazji oraz ich partnerkom zaleca się badanie w kierunku mutacji CFTR przed podjęciem prób uzyskania ciąży metodą ART, ponieważ istnieje możliwość transmisji na potomstwo zarówno mukowiscydozy (zagrożone córki i synowie) jak i różnie nasilonej aplazji nasieniowodów (synowie) [5,11].

Mikrodelecja chromosomu Y występuje u mężczyzn z azoospermią i ciężką oligozoospermią. W diagnostyce wykorzystuje się technikę PCR (Polymerase Chain Reaction) [5]. Większość mikrodelecji znajduje się w regionach zlokalizowanych na długim ramieniu chromosomu Y (Yq11), oznaczonych skrótem AZF (azoospermic factor) oraz literami: a, b, c, itp., które zawierają geny (np. USP9Y, DBY, RBMY, PRY, DAZ) niezbędne dla prawidłowej spermatogenezy [5,11]. U mężczyzn z mikrodelecją w regionie AZFc udaje się uzyskać plemniki w biopsji jąder, u tych z mikrodelecją AFZa lub AFZb rokowanie jest zdecydowanie gorsze. Badanie przesiewowe w kierunku mikrodelecji chromosomu Y proponuje się mężczyznom z azoospermią nieobturacyjną lub ciężką oligozoospermią, będącymi kandydatami do procedury IVF/ICSI [11].

Autorzy artykułu: Anna Stachowicz, prof. dr hab. Krzysztof Łukaszuk, Kierownik Klinik Leczenia Niepłodności INVICTA

Bibliografia:

1. Barratt C. L. R., Bjorndahl L. Menkveld R., Mortimer D. (2011), ESHRE special interest group for andrology basic semen analysis course: a
continued focus on accuracy, quality, efficiency and clinical relevance, Human Reproduction, 12, 3207-3212
2. Bidzan M. (2010), Niepłodność w ujęciu bio- psycho- społecznym, Impuls, Kraków, s.18-21,37
3. Bielawska-Batorowicz E. (2006), Psychologiczne aspekty prokreacji, Wyd. Nauk „Śląsk”, Katowice, s. 26-27
4. Cooper T. G., Noonan E., von Eckardstein S., Auger J., Baker H.W.G, Behre H. M., Haugen T. B., Kruger T., Wang C., Mbizvo M. T.,
Vogelsong K. M. (2010), World Health Organization reference values for human semen characteristics, Human Reproduction Update, 3,
231–245
5. Dada R., Thilagavathi J., Venkatesh S., Esteves S. C., Agarwal A. (2011), Genetic Testing in Male Infertility, The Open Reproductive
Science Journal, 3, 42-56
6. Hamada A. J., Singh A., Agarwal A. (2011), Cell Phones and their Impact on Male Fertility: Fact or Fiction, “The Open Reproductive Science
Journal”, 5, 125-137
7. La Vignera, S., Vicari, E., Condorelli, R. A., D’Agata, R., Calogero, A. E. (2011), Male accessory gland infection and sperm parameters
(review), International Journal of Andrology, 5, 330-347
8. Oyeyipo I. P., Raji Y.,Emikpe B. O., Bolarinwa A.F. (2011), Effects of Nicotine on Sperm Characteristics and Fertility Profile in Adult Male
Rats: A Possible Role of Cessation, Journal of Reproduction & Infertility, 3, 201-207
9. Sartorius G. A, Nieschlag E. (2010), Paternal age and reproduction, „Human Reproduction Update”, 1, 65-79
10. S. du Plessis S. , Kashou A., Vaamonde D., Agarwal A. (2011), Is There a Link between Exercise and Male Factor Infertility? “The Open
Reproductive Science Journal”, 3, 105-113
11. Sperrof L. , Fritz M.A. (red.) (2010), Kliniczna Endokrynologia Ginekologiczna i Niepłodność, MediPage, Warszawa, s.1323,1328,1331-1333,
1342,1345
12. World Health Organization. WHO Laboratory Manual for the Examination and Processing of Human Semen, 5th edn. Geneva: World Health
Organization, 2010.

[/one_full]

Czy ten artykuł jest przydatny? 553 0

← Powrót
← Powrót do strony głównej