Wiek a płodność

Wypoczywająca kobieta w salonieLiczba oocytów sukcesywnie zmniejsza się, począwszy od okresu życia płodowego, aż do ich wyczerpania w okresie menopauzy. Z wiekiem rośnie również ryzyko zaburzeń genetycznych u potomstwa starszych kobiet. Już u 30 – letnich kobiet odsetek nieprawidłowych komórek jajowych dochodzi do 40%, u kobiet 40 – letnich sięga 80%. Następuje istotny wzrost poziomu FSH – tzw. markera rezerwy jajnikowej, przypuszczalnie na skutek zmniejszenia sekrecji inhibiny przez starzejące się jajniki. Wzrasta odsetek cykli bezowulacyjnych, a faza lutealna cyklu – II faza ulega skróceniu. Wymienione wyżej procesy, jak i wiele innych wpływają na ograniczenie płodności kobiet wraz z ich wiekiem.

Obecnie, mechanizmy odpowiedzialne za stopniowe obniżanie się z wiekiem potencjału rozrodczego nie są do końca poznane. Uważa się, że kluczową i decydującą rolę odgrywa jajnik, a procesy zachodzące w innych narządach mają charakter wtórny.

Współcześnie, konieczność zaangażowania się w rozwój zawodowy i chęć uzyskania stabilizacji materialnej skłania kobiety do odkładania w czasie decyzji o posiadaniu potomstwa. Informacje o technikach wspomaganego rozrodu dodatkowo ułatwiają podjęcie takiej decyzji, dając nadzieję na posiadanie dziecka w wybranym okresie życia. Późne macierzyństwo staje się coraz częstszym zjawiskiem w krajach rozwiniętych, pomimo że wiadomo, iż wiek jest podstawowym czynnikiem ograniczającym potencjał rozrodczy. Okres maksymalnej płodności kobiety przypada na 20 – 25 rok życia, po czym powoli maleje, a po 37 roku życia zaczyna się znacząco obniżać. Obniżenie jakości oocytów i zmiany neuroendokrynne związane ze starzeniem biologicznym organizmu mają decydujący wpływ na ograniczone możliwości rozrodu.

Nie tylko zjawiska patologiczne, mające bezpośredni lub pośredni wpływ na układ rozrodczy mogą prowadzić do ograniczenia płodności. Zmiany towarzyszące nieodwracalnemu starzeniu się ustroju częściej uniemożliwiają naturalne zajście w ciążę. Jakość oocytów jest uzależniona od wieku biologicznego.

Redukcja liczby pęcherzyków jajnikowych jest skojarzona ze wzrastającym stężeniem FSH we wczesnej fazie folikularnej. Wzrost ten wyprzedza menopauzę o ponad dekadę. Liczba dojrzałych pęcherzyków w odpowiedzi na stymulację egzogennymi gonadotropinami jest również wskaźnikiem rezerwy jajnikowej i jest odwrotnie proporcjonalna do stężenia FSH niezależnie od wieku kobiety.
W okresie okołomenopauzalnym faza lutealna cyklu ulega skróceniu, co w przypadku wystąpienia ciąży sprzyja wczesnym poronieniom.

Zmiany doprowadzające do obniżenia rezerwy jajnikowej dotyczą również tkanki śródmiąższowej jajnika. Dochodzi do degeneracji komórek, gromadzenia fagocytów, włóknienia, co makroskopowo objawia się jako zmniejszenie objętości gonady. Zmniejsza się całkowita liczba oocytów oraz liczba oocytów dojrzałych.Zaobserwowano, że u kobiet powyżej 40. roku życia brak aktywności komórek wzgórka jajonośnego zmniejsza prawdopodobieństwo zapłodnienia komórek jajowych i w konsekwencji odsetek uzyskanych ciąż. Zastosowanie dawstwa oocytów daje podobny odsetek uzyskanych ciąż u młodszych, jak i u starszych kobiet, co stanowi pośredni dowód, że starzenie się oocytów jest podstawowym mechanizmem upośledzającym płodność. Mimo niepełnej wartości biologicznej komórki jajowej, ciąża u kobiety w okresie premenopauzalnym nie jest całkowicie wykluczona. W przypadku jej wystąpienia liczyć się jednak należy ze zwiększonym ryzykiem zaburzeń genetycznych u potomstwa starszych matek. Dotyczy to aberracji chromosomalnych, zwłaszcza aneuploidii. Ich główną przyczyną są zaburzenia drugiego podziału mejotycznego w komórkach jajowych. Najczęstsze zaburzenie to trisomia 21 pary chromosomów, która jest przyczyną zespołu Downa w ponad 90% przypadków. Podczas gdy prawdopodobieństwo wystąpienia zespołu Downa u 25 – letniej matki wynosi 1/ 250, u matki 40-letniej – 1/106. Zwiększa się również ryzyko wystąpienia innych nieprawidłowości chromosomalnych. U kobiet w okresie premenopauzalnym również nieprawidłowa kontrola poszczególnych faz cyklu komórkowego oocytów przez białka związane z wrzecionem kariokinetycznym może być przyczyną występowania aneuploidii.

Wraz z wiekiem zmniejsza się również wrażliwość jajników na stymulację gonadotropinami. Faktem jest, że na skutek stymulacji hormonalnej uzyskana ilość pęcherzyków jest niezależna od wieku, to jednak odsetek pęcherzyków zdolnych do dalszego wzrostu i owulacji jest znamiennie niższy u starszych kobiet. Zmiany hormonalne charakterystyczne dla okresu okołomenopauzalnego (obniżenie stężenia estradiolu i podwyższenie stężenia LH i FSH) pojawiają się stopniowo już od 20 roku życia. Zauważono również, że istotny wzrost poziomu FSH występuje w surowicy kobiet dużo wcześniej niż zmiany LH i E2. Uważa się, że za wzrost stężenia folikulotropiny odpowiada zmniejszona sekrecja inhibiny przez starzejące się jajniki. Ów podwyższony poziom FSH może powodować wcześniejszy rozwój pęcherzyków przedowulacyjnych, a tym samym wcześniejszy wzrost poziomu estradiolu w stosunku do dnia owulacji. Na skutek zmniejszenia całkowitej liczby rozwijających się pęcherzyków każdy z pęcherzyków przedowulacyjnych zmuszony jest do zwiększonej i wydłużonej w czasie produkcji estrogenów, aż do momentu uzyskania stężenia wymaganego do wywołania piku LH.

Obniżenie płodności związane z wiekiem jest wieloczynnikowe i zależy od zmian w podwzgórzu, przysadce, jajniku i macicy. Uważa się jednak, że kluczową i decydującą rolę odgrywa jajnik, a procesy zachodzące w innych narządach mają charakter wtórny. Uszkodzenie włókien kolagenowych w obrębie mięśnia macicy, które wzrasta z wiekiem jest skutecznie hamowane przez estrogeny. Również stymulacja hormonalna błony śluzowej macicy może istotnie zwiększyć odsetek mitoz, których ilość na skutek starzenia się spada. Badania wskazują, że odpowiednia substytucja hormonalna pozwala stworzyć środowisko sprzyjające implantacji zarodka, rozwojowi i donoszeniu ciąży.

Na podstawie badań doświadczalnych prowadzonych na zwierzętach stwierdzono, że zmiany w funkcjonowaniu przysadki i podwzgórza pojawiające się z wiekiem są wtórne do zachwiania poziomu hormonów jajnikowych. Następuje zmniejszenie wrażliwości podwzgórza na sprzężenie zwrotne dodatnie z estrogenami, dodatkowo intensyfikowane przez przewlekłe uszkadzające działanie hormonów steroidowych jajnika na komórki podwzgórzowe. Krążące hormony jajnikowe mogą promować procesy degeneracyjne komórek nerwowych podwzgórza, zmiany ilości receptorów w podwzgórzu, przysadce, jajniku i macicy oraz wielu innych narządach docelowych.

Również procesy patologiczne zaburzające czynność układu rozrodczego mogą zdecydowanie pogorszyć rokowanie co do uzyskania ciąży u kobiety w okresie premenopauzy. Dotyczy to współistnienia endometriozy, przewlekłych infekcji w miednicy mniejszej i mięśniaków macicy, zwłaszcza podśluzówkowych. Prawdopodobieństwo wystąpienia tych patologii również wzrasta z wiekiem. Mimo rozwoju metod badawczych i technik laboratoryjnych mechanizmy odpowiedzialne za stopniowe obniżanie się z wiekiem potencjału rozrodczego są nie do końca jednoznaczne i poznane.

Czy ten artykuł jest przydatny? 3 0

← Powrót
← Powrót do strony głównej
Published: 5 listopada 2015 Updated: 16 grudnia 2015